Tag: vertalen

Anathema, Maranatha – een vervloeking?

Ik houd erg van muziek, en toen ik een clip tegenkwam van de band Anathema dacht ik opeens “hee, wat een rare naam voor een band, waarom doen ze dat want dat is toch een vervloeking?“. Immers, dat is wat er vaak wordt gezegd. We komen het in de Bijbel een paar keer tegen, in de grondtekst(en). Voorgangers en predikanten beweren het “met droge ogen” dat het hier om een vervloeking gaat. Want, zo is het immers vertaald? 

Fotograaf: Mitchel3417. Foto gemaakt in 2007. Bron: Flickr.com

Ruïne van Korinthe. Foto: Mitchel3417. Bron: Flickr.com

Het woord dat hier vertaald is als ‘vervloekt’ is “Anathema” <Strongs 331>. Op basis daarvan zijn er die zelfs beweren dat “Maranatha” ook een “vervloeking” is, dat het bij elkaar hoort als “Anathema Maranatha”.

Er is namelijk één plaats in de Bijbel waar het in combinatie met een ander woord, Maranatha of Maranata, wordt gebruikt. En dat is in 1 Kor 16:22 waar we lezen:

Als iemand de Heere Jezus Christus niet liefheeft, laat die vervloekt zijn. Maranatha! (HSV).

Ook de HSV vertaalt het dus als “vervloekt”, net als veel andere vertalingen. Dat heeft mij altijd tegen gestaan, maar als het zo moet worden vertaald, dan moet dat. Toch? Echter, toen ik van een bekende dwaalleraar [die claimt kennis van de grondteksten te hebben] ergens las dat Maranatha in zijn ogen een vervloeking zou zijn omdat het in deze context gebruikt wordt, besloot ik eens wat verder te graven.

Anathema

Het mooie van de Strongs is dat je schrift met schrift kunt vergelijken. En dan zie je dat Anathema in de diverse vertalingen en schriftgedeelten verschillend gebruikt en vertaald wordt.

De Biblestudytools geeft aan dat het woord in eerste instantie betekent: “anything laid up or suspended; hence anything laid up in a temple or set apart as sacred“. Met andere woorden: alles dat apart bewaard wordt, tijdelijk opgeschort of in een tempel als heilig apart wordt gezet.

Het woord kent dus meerdere betekenissen en zal uit de context moeten worden opgemaakt. Zo wordt het in Lukas 21:5 (de mv-vorm) vertaald met (HSV) “gewijde geschenken”. De Septuagint, de Griekse vertaling van het Oude Testament, gebruikt het als een vertaling voor “haram”. Een woord dat we ook (nog) kennen uit het Arabisch, waar het ‘onrein’ betekent. In het Hebreeuws is het een woord dat, volgens de commentaren, duidt op iets dat apart gezet kan zijn in zowel negatieve danwel positieve zin. Ook wordt het vaak gebruikt in het kader van de heidenvolken.

In het nieuwe testament wordt het echter voornamelijk gebruikt in de annotatie van “verwenst” of “verfoeid” – Galaten 1:8-9, 1 Kor. 12:3 e.a. plaatsen.

De Strongs stelt:

Definition: 1) a thing set up or laid by in order to be kept
1a) specifically, an offering resulting from a vow, which after being
consecrated to a god was hung upon the walls or columns of the
temple, or put in some other conspicuous place
2) a thing devoted to God without hope of being redeemed, and if an
animal, to be slain; therefore a person or thing doomed to destruction
2a) a curse
2b) a man accursed, devoted to the direst of woes

De éérste betekenis is dus “apart gezet”, 2e “een offer” of “gift”, etc. en pas in latere instantie is het verfoeid, ongewenst, verwenst, uitgestoten tot vervloekt.

Wat is “vervloekt”? 

Vervloekt is alles dat geen deel heeft aan het Heil. De Redding. Met andere woorden, wie als zodanig in negatieve zin aangeduid wordt heeft geen deel aan het Heilsplan, is niet gered, gaat verloren. Het woord “vervloekt” is een wat harde vertaling hier van maar feitelijk juist in een bepaalde context.

Maranatha

Dan nu het woord ‘maranatha’. Dit komt in de Bijbel slechts één keer voor en wordt vaak onvertaald gelaten – opmerkelijk genoeg! Het is een woord uit het Aramees. De betekenis van het woord is eenvoudig en onomstreden eigenlijk. De strongs <3134> zegt dat het betekent “De Heer is gekomen” of “De Heer komt!”.

Er is geen énkele aanleiding het anders te vertalen. Waarom zou iemand dat dan wel doen? Ten eerste is er het totale onbegrip van Gods’ Woord bij de auteur. Gemaakte claims in dit verband zijn:

  • Is het logisch aan te nemen dat Paulus in een brief aan Grieks-sprekende mensen zomaar een Aramees woord zou gebruiken?

Vervolgens wordt er beweerd dat het woord lijkt op een woord uit het Hebreeuws en gemeld:

  • Paulus sprak Hebreeuws (Handelingen 21:37-40; 22:1-3; 26:14) en noemt zich ook een Hebreeër (Filippi 3:5). Is het dan vreemd om van hem een Hebreeuwse uitroep te vernemen? Zeker waar dit naadloos aansluit bij het verband

Wat kan je hier tegen in brengen? Dit:

  1. de gemeente in Korinthe was weliswaar gevestigd in Griekenland maar een deel van de gemeente bestond uit Joden. De voertaal in Israël, de taal welke ook de Here Jezus sprak, was, .. Aramees! Er werd naast Hebreeuws namelijk ook Grieks en Aramees gesproken. Het Aramees, zie verder, om een specifieke reden nog wel. Het is dus helemaal niet zo vreemd dat Paulus in zijn eigenhandige groet een Aramees woord bezigt.
    — Bivin schrijft in zijn boek New Light on the Difficult words of Jesus dat Jezus in een omgeving leefde waarin meerdere talen werden gesproken. ‘Hebreeuws, Aramees en Grieks werd waarschijnlijk gesproken door de meeste Joden in deze tijd.’ – Welke taal sprak Jezus? (weblog 211), Christenen voor Israël
  2. Is het vreemd van Paulus een Hebreeuwse uitroep te vernemen? Nee, dat niet maar wel in deze context. Als je éérst beweert dat Paulus aan Grieken schreef en dáárom geen Aramees zou bezigen maar wél Hebreeuws dan hink je op zijn minst op twee gedachten. Die volledig tegengesteld zijn. Een wel zeer slechte argumentatie.

Aramees, .. het Engels van toen.

En dan komen we nu bijna bij het slot van dit betoog .. Want, nogmaals: was het zo vreemd dat Paulus het Aramees gebruikte? Even op Wikipedia kijken werpt licht op de zaak. Het Aramees was namelijk in de tijd van Paulus hetzelfde als in deze tijd de Engelse taal, in het Westen. Het was de ” lingua franca van het Midden-Oosten” (een taal die als gemeenschappelijk communicatiemiddel wordt gebruikt tussen mensen met verschillende moedertalen).

Met andere woorden, wat Paulus hier deed was een woord gebruiken uit een andere taal maar wel een taal die iedereen min-of-meer begreep en vaak zelf bezigde. Net zo goed als dat ik dat nu gebruik wanneer ik zeg: “No offense, maar de schrijver heeft er niets van begrepen”.

Terug naar het vers waar we het vonden: 1 Kor. 16:22. Het zou dus ook vertaald kunnen zijn als:

Als iemand de Heere Jezus Christus niet liefheeft, dan is die {Anathema} niet gered . {Maranatha} Jezus komt! (HSV).

Anathema is dus in sommige gevallen inderdaad een ‘verwensing’ of ‘vervloeking’. In andere gevallen kan het betekenen ‘geheiligd’. Meer tegenstrijdige betekenis heb ik nog nooit gevonden in een woord. En dit soort woorden zijn de doodsteek voor theologie die de alverzoening predikt of uitgaat van het “concordante vertaalprincipe”. Dit principe loopt namelijk volledig stuk op dit onderwerp en vele andere woorden uit de Bijbel (en ook onze hedendaagse taal).

 

Vertalen…

Op het Bijbelforum is een kleine discussie gaande over de vertaling van Genesis 1:1-3 in het kader van de ‘restitutieleer’. Aan de hand van ondermeer de Strongs heb ik zelf een alternatieve vertaling gemaakt. Zo letterlijk mogelijk, voorzover ik daartoe in staat ben…

In het begin gaf God [Elohim] vorm aan de Hemelen en aarde. De gehele aarde, goed maar [nog] vormeloos en leeg, en duisternis [op] de diepe plaatsen. De [Geest van] God [Elohim] ademde op de wateren.. en Elohim sprak: laat het gebeuren dat er [dag]licht is“.

Eigenlijk lees je hier dus, enigszins vrij vertaald c.q. opnieuw geformuleerd:

In het begin was het God die de aarde, die duister was op de diepe plaatsen en onder het water lag, vorm gaf. Hij ademde er op en sprak: er is (dag)licht“.

Voor mij persoonlijk gaat zoiets dan opeens ‘leven’, door een tekst gewoon simpelweg zelf, met bepaalde hulpmiddelen, eens te proberen te ‘vertalen’. God schept, Hij schept door te ‘ademen’, door zijn stem te laten spreken gebeurt het: er is licht. Waarmee er leven mogelijk is. Eén van de principes overigens die ook de wetenschap erkent: alleen leven kan leven voortbrengen.

Een interessante uiteenzetting over de restitutieleer kun je overigens hier vinden.

Studiebijbel(s)

Wie het artikel over het Griekse Nieuwe Testament heeft gelezen (welke ik met grote  instemming heb vertaald en geplaatst hier) en m’n voorliefde voor Scofield (en “The Old Scofield”, een KJV-bijbel met commentaren) en de Staten Vertaling kent zou kunnen denken dat ik tot de mensen behoor die men ook wel “KJV-only movement” noemt. Misschien een verrasing, maar niets is minder waar!

Ik ben opgegroeid met de NBG vertaling, en dat is de vertaling die ik nog altijd “standaard” opensla voor mijn bijbelstudies. Daarnáást raadpleeg ik vaak de SV (1977-editie) en de Engelse edities (electronisch en in druk) alsmede de ‘concordante‘ vertaling.

Het artikel wat ik vertaald heb, is van het Trinitarian Bible Society afkomstig. En ook zij zijn geen ‘puristen’ op dit gebied want zoals ze zelf aangeven: “The Trinitarian Bible Society does not believe the Authorised Version to be a perfect translation, only that it is the best available translation in the English language”. Wel is men van mening dat de Textus Receptus de beste grondtekstverzameling is.

De KJV-only beweging zoals we die normaliter aanduiden maakt echter een veel exclusievere claim (alhoewel het artikel in Wikipedia dus ook anderen er toe rekent); namelijk dat de King James (en de Staten Vertaling) “goddelijk geïnspireerd” is of, in nog extremere gevallen, “nieuwe openbaringen van God” bevat.

In het verleden heb ik zelf hierover eens het volgende geschreven:

Zelf gebruik ik de Staten Vertaling en de SV’77 regelmatig. Náást de NBG ’51 en de NBV. Maar ook veel Engelse vertalingen. Er is namelijk niet één vertaling ‘onfeilbaar’. Elke vertaling heeft z’n eigen karakteristieken. Inclusief fouten! Een vertaling is nooit perfect, vertalen blijft mensenwerk! [..] De strijd over “welke vertaling is de beste” (parafrase-vertalingen daargelaten) kent geen winnaars, alleen maar verliezers. Het is een strijd die we daarom als broeders en zusters in de Here Jezus Christus naar mijn mening niet moeten aangaan.

In plaats van strijden over ‘welke vertaling de beste is’ en die vervolgens als ‘defacto standaard’ uit te roepen, vergelijk ik persoonlijk liever de verschillende vertalingen om zo een zo volledig mogelijk zicht op de oorspronkelijke bedoeling en tekst te proberen te krijgen. Daarnaast sla ik er graag de diverse commentatoren op na,..

Ryrie ExpandedAndere vertalingen
Er zijn namelijk ook veel andere, goede, vertalingen beschikbaar. Eén ervan ontving ik deze week via ChristianBook.com*) thuis; de Ryrie Study Bible Expanded Edition met als tekst de NAS “Red Letter“**). NAS staat voor de “New American Standard“.

Deze vertaling wordt beschouwd als de méést letterlijke vertaling in het Engels uit de 20e eeuw. Maar daar komt natuurlijk de ‘grondtekst-discussie’ om de hoek… de NAS-vertalers hebben gekozen voor de Biblica Hebraica (de Hebreeuwse Bijbel) voor het Oude Testament en Nestle’s Griekse NT (ook de grondslag voor de Herz. Voorhoeve, ook wel “de Telos” genoemd). Daarnaast heeft men de grondteksten vergeleken –en soms gecorrigeerd– met andere tekstverzamelingen én de teksten van de Qumran-rollen (“dode zee rollen”). De grondslag voor deze vertaling is dus met grote zorg gekozen. Daarnaast heeft men zeer zorgvuldig vertaald (zie de vertaalprincipes).

De vertalers van de NAS waren daarnaast allen zeer kundige vertalers die God’s Woord hóóg houden. Toch heeft men dus gekozen voor de Nestle/Aland (NA) editie, de ‘kritische tekst’ dus. Overigens, wat velen niet weten is dat NA-samenstellers zeggen, over de “Textus Receptus” (TR) oftewel de “meerderheidstekst”, dat dit “als geheel te classificeren is als de consistent geciteerde tekst van de eerste orde”. Een belangrijk ‘punt’!! Een belangrijke reden om de NA te kiezen als grondslag voor een vertaling is echter het volgende: “In the book, a large number of textual variants, or differences between manuscripts, are noted in the critical apparatus—the extensive footnotes that distinguish the Novum Testamentum Graece from other Greek New Testaments.

Voeg bij een dergelijke vertaling de study-notes van Ryrie.. en je hebt een geweldige studiebijbel voor een zeer bescheiden prijs! Naast m’n “Old Scofield”***) met KJV-tekst, uiteraard. De combinatie wordt vaak aanbevolen. Twee prima vertalingen die je met elkaar kan vergelijken en daarnaast twee ‘grootheden‘ om het gebied van bijbelonderwijs!

Meer boeken/commentaren
Naast de Ryrie Study Bible, overigens een uitgave van Moody Press, heb ik via ChristianBook.com ook nog een boek van Lewis Sperry Chafer (“Major Bible themes”) en de “Strongs Exhaustive Concordance” aangeschaft.

Lightning Study BibleDr. James Strong (1822-1894) was president van de “Troy University” en professor in de Exegetische Theologie aan het Drew Theological Seminary. Vooral bekend van zijn ‘nummercoderingen’. Handig, vooral als je Engelse Bijbels (regelmatig) gebruikt. Het boek bevat tevens een Hebreeuwse en Griekse woordenlijst (met strongsnummers). Helaas is de papierkwaliteit gelijk aan dat van het gemiddelde telefoonboek. Maar,.. wat er bij zat was ook niet te versmaden: een CDRom met de “Lightning Study Bible” én de complete inhoud van het boek in PDF-formaat.

Hoewel ik al beschikte over diverse (gratis) Bijbelprogramma’s is deze erg mooi en snel. Het bevat een aantal bijbelvertalingen waaronder uiteraard de KJV, ASV maar ook de MLB (Modern Language Bible) en diverse commentaren die met de tekst ‘meelopen’. Alleen deze CDRom was de prijs van het boek al waard!

Het hele pakket kwam voor nog geen $85,- aan de deur thuisbezorgd. Ongelofelijk, zeker gezien de huidige dollarkoers een spotkoopje! Voorlopig is de boekenkast weer goed aangevuld en denk ik de komende jaren geen behoefte meer te hebben aan nieuwe studieboeken..

*) In Nederland betaal je rond de € 60,- voor een dergelijke ‘import’-bijbel. Via internet bestel je ze voor nog geen $30,- in Amerika, omgerekend, incl. verzending, nog geen €20,-. De moeite waard dus om gewoon buiten de Nederlandse verkoopkanalen om te gaan en zelf te importeren!
**) Red Letter = alle uitspraken van de Here Jezus in het rood gedrukt.
***) Ook via internet gekocht, eveneens onder de $30,- via Amazon.com