Splijtzwam in baptistenkerken: een vrouw op de kansel

Het is een splijtzwam in kerken: een vrouw op de kansel. Ook in baptistenkerken. Niet alleen in orthodoxe kringen in Nederland is er de afgelopen jaren discussies over geweest maar in ook in veel andere landen, waaronder de Verenigde Staten.

Sommige kerken, in Nederland, gaan zelfs zover dat zij de (kinder)doop niet erkennen als deze door een vrouw is bediend. Dit wordt veroorzaakt doordat kerken de doop als ‘sacrament’ zien en deze dan ook alleen ‘door een ambtsdrager’ mag worden uitgevoerd (een predikant).

Splijtzwam in baptistenkerken een vrouw op de kansel - AI generated afbeelding
Vrouw op de Kansel in Baptistenkerken?

Baptistenkerken

In de VS hebben de “Southern Baptists”, de grootste denominatie in de VS met ruim 16 miljoen leden, al een paar jaar flink discussie over het onderwerp.

Het Baptisme, als kerkgenootschap in Engeland begonnen, kreeg voet aan de grond in de VS toen Roger Williams in 1638 de eerste baptistenkerk in de Verenigde Staten oprichtte in Rhode Island.

In Nederland zijn er verschillende visies op het ontstaan van baptistenkerken. De één ziet Johannes Elias Feisser (1805-1865), die in mei 1845 de eerste Nederlandse baptistengemeente start in Gasselternijveen in Drenthe als begin van de stroming in Nederland. Anderen verwijzen naar de Engelse predikanten John Smyth en Thomas Helwys die in 1609 met andere puriteinse vluchtelingen uit Engeland, in Amsterdam, na contacten met Nederlandse doopsgezinden de eerste Baptistenkerk stichten.

Wereldwijd is het baptisme, met naar schatting zo’n 50 miljoen aanhangers, één van de grootste kerkelijke stromingen.

Voordat de baptistenkerken ontstonden waren er al de ‘wederdopers’ of anabaptisten en doopsgezinden, waar het baptisme aan gerelateerd is. In de Verenigde Staten is het baptisme, na het Rooms Katholicisme, de 2e stroming van het land. Ruim 15% van de Amerikanen is Baptist.

In Nederland zijn er zo’n 140 baptistische kerken aangesloten bij de Unie ABC Gemeenten. Daarnaast zijn er nog een (onbekend) aantal onafhankelijke of “vrije” baptistische gemeenten en baptistenkerken. Het precieze aantal baptisten in Nederland is daardoor niet exact bekend maar zal naar schatting tussen de 15.000 tot 20.000 (volwassen) leden betreffen.

Godsdienstvrijheid
Naast het dopen op geloof (volwassendoop) is een ander belangrijk kenmerk van de baptistenkerken dat zij geloven in de scheiding van kerk en staat. Ze speelden in de VS een belangrijke rol in de totstandkoming van de godsdienstvrijheid.

Toen Thomas Jefferson in 1786 een wet aangaande godsdienstvrijheid indiende kreeg hij steun van de baptisten. De baptisten speelden hiermee een belangrijke rol voor het eerste amendement van de Amerikaanse grondwet. In 1833 was de scheiding tussen kerk en staat, en daarmee gehele godsdienstvrijheid, in alle Amerikaanse staten doorgevoerd. (IsGeschiedenis).

Daarnaast is een zeer belangrijke opvatting het “priesterschap van alle gelovigen”, waardoor er geen verschil bestaat tussen predikant en gemeentelid.

Een vrouw op de kansel?

De Bijbel is voor baptisten de bron van geloof en is gezaghebbend in leer en leven. De interpretatie over bijbelgedeelten kan echter verschillen.

De “Southern Baptists” (SBC) zijn, over het algemeen, conservatief. De vraag of een vrouw op de kansel, als predikante, is toegestaan geeft al jarenlang discussie in de SBC. Net als in Nederlandse baptistenkerken – waar deze discussie echter niet op landelijk maar lokaal niveau wordt gevoerd en gemeenten zelf bepalen wat hun beleid is.

In 1993/1994 zijn in de (toenmalige) Unie van Baptistengemeenten de eerste vrouwelijke predikanten benoemd want “het congregationalistische baptisme – met zijn nadruk op de zelfstandigheid van de plaatselijke gemeente – gaat zijn eigen weg” schreef de Trouw indertijd. Al was het indertijd bepaald niet van harte; zo werden vrouwelijke predikanten binnen “Unie-gemeenten” indertijd uitgesloten(!) van het pensioenfonds..

Centraal geregeld
In de VS is dit gedeeltelijk anders geregeld. Veel baptistenkerken zijn lid van een ‘denominatie’ als de SBC en daar worden deze beslissingen top-down genomen. Met andere woorden: de kerkelijke lijn wordt, net als binnen bijvoorbeeld de synodale kerken in Nederland, centraal bepaald.

Er zijn daarnaast meer dan 15.000 onafhankelijke Baptistenkerken in Amerika. Ze weigeren elke vorm van centraal kerkelijk gezag. Er wordt veel nadruk gelegd op de letterlijke interpretatie van de Bijbel als de primaire methode van Bijbelstudie, evenals de onfeilbaarheid van de Bijbel. Veel onafhankelijke baptisten zijn dispensationalistisch in hun opvattingen (bron o.a. Wikipedia).

Naast de behoudende onafhankelijke baptisten, waar in het algemeen vrouwen geen predikant zijn, en SBC zijn er daarnaast nog andere, meer liberale, baptistenkerken in de VS waar vrouwen wel als predikant dienen. Tot slot is er ook nog een stroming die zich “Reformed Baptist” noemt, een veelal orthodox-calvinistische beweging die ook in Nederland aanhang kent.

Compromis
De conservatieve SBC hebben recent een ‘compromis’ bereikt op het gebied van de vrouwelijke predikanten. “Vrouwelijke voorgangers worden gedoogd bij de Zuidelijke Baptisten in de VS. Maar een gemeente moet niet als visie uitdragen dat zij er mogen zijn [..] De landelijke vergadering stemde woensdag over een nieuwe tekst voor de kerkorde. Daarin zou worden bepaald dat een gemeente, om bij het kerkverband te horen, enkel mannen als voorganger mag hebben. Dat voorstel van een dominee uit Florida kreeg de meeste afgevaardigden achter zich (61 procent van de ruim duizend afgevaardigden). Maar er was een tweederde meerderheid nodig.”, schrijft het Nederlands Dagblad.

Vorig jaar oordeelde de SBC dat de bekende Saddleback Church, een megakerk gesticht door Rick Warren, “niet in vriendschappelijke samenwerking” was met de conventie vanwege haar benoeming van vrouwelijke predikanten (en is dus uit het verband gezet); dit jaar deed ze hetzelfde met een kerk in Virginia die “egalitaire1) overtuigingen aanhing” (Christianity Today). Het ‘buiten het verband plaatsen’ van de kerken werd door zo’n 90% van de afgevaardigden gesteund.

Bijbelse Ambten en bedieningen
Zoals ik eerder al eens schreef: “Een groot probleem in de discussies is dat in kerken een invulling wordt gegeven aan de ‘ambten’ (functies) die er in de tijd van de Bijbel niet was en er tegenwoordig ambten zijn die de Bijbel niet kent. Desondanks wordt er aan deze ambten vervolgens een ‘bijbels’ eisenpakket gekoppeld.”

Wanneer we de Bijbel als bron van geloof en gezaghebbend beschouwen, is het van belang dat we dit ook doortrekken naar de Bijbelse ambten en bedieningen.

Het probleem waar de ‘orthodoxe’ kerken, ook de baptistenkerken in met name de Verenigde Staten, tegenaan lopen is dat men het ambt van predikant -naar mijn mening- ten onrechte aan een aantal voorwaarden verbindt die er niet aan verbonden kúnnen worden. Dit probleem wordt versterkt door de “hoogkerkelijke organisatiestructuur” waarbij lokale gemeenten, in tegenstelling tot de oorspronkelijke baptistische opvattingen, niet meer de laatste en bepalende stem hebben maar een paraplu-organisatie zoals een synode of samenwerkingsverband.

Meer over dit onderwerp in het artikel “De positie van de vrouw in de kerk.”

__
1) het idee dat mensen gelijk zijn of zouden moeten zijn in een bepaald opzicht met betrekking tot economische en politieke besluitvorming.”

Print Friendly, PDF & Email